Sosyolojik D├╝┼č├╝nmek kendisinin de s├Âyledi─či gibi akademik kullan─▒m mant─▒─č─▒na g├Âre de─čil, “g├╝ndelik hayat mant─▒─č─▒”na g├Âre d├╝zenlenmi┼č bir kitap. Sosyolojik D├╝┼č├╝nmek birey olma ve toplumun i├žinde var olmay─▒ etrafl─▒ca ele al─▒yor.

1. Sosyolojik D├╝┼č├╝nmek vs Antropolojik D├╝┼č├╝nmek
Sosyoloji halihaz─▒rda s├╝regelen ya da zamanla de─či┼čmeyen genel nitelikli eylemler ├╝zerine yo─čunla┼č─▒rken, antropoloji, bizimkinden uzak ve farkl─▒ toplumlardaki insan eylemlerini anlat─▒r.

2. Bilin├ž ve K─▒rkayak;
Rutini sorgulamak ve bozmak herkesin ho┼čuna gitmeyebilir; o g├╝ne kadar “kendi bildi─čince s├╝regelmi┼č” ┼čeylerin rasyonel ├ž├Âz├╝mlemesini istedi─činden, bir├žok ki┼či bilmedikle┼čtirmenin meydan okuyu┼čuna ├Âfke duyar. (Kipling’in ├Âyk├╝s├╝ndeki k─▒rkaya─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝n… k─▒rkaya─č─▒n─▒n k─▒rk─▒n─▒ da rahatl─▒kla kullanarak g├╝zel g├╝zel y├╝r├╝rken kar┼č─▒s─▒na ├ž─▒kan bir dalkavuk, onun e┼čsiz haf─▒zas─▒na ├Âvg├╝ler d├╝zmeye ba┼člar ve hi├žbir zaman yirmi birinci aya─č─▒ndan ├Ânce on ikinci ya da otuz be┼činciden ├Ânce yirmi dokuzuncuyu atmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyler. ac─▒mas─▒zca ├Âzbilin├ž kazand─▒r─▒lan zavall─▒ k─▒rkayak art─▒k bir ad─▒m bile atamaz olur.)

Baz─▒lar─▒ kendilerini a┼ča─č─▒lanm─▒┼č hissedebilirler; o zamana kadar bildikleri ve bundan gurur duyduklar─▒ ┼čeyler ┼čimdi de─čerden d├╝┼čm├╝┼č, belki de de─čersiz ve komik olduklar─▒ g├Âsterilmi┼čtir; bu t├╝r bir ┼čoka u─črayan kimse ho┼čnut kalmaz.

A. Sosyolojik D├╝┼č├╝nmek – ├ľzg├╝rl├╝k

3. ├ľzg├╝rl├╝k;
├ľzg├╝r davranabilmem i├žin, ├Âzg├╝r iradeden ba┼čka kaynaklara da ihtiyac─▒m vard─▒r. Bu kaynaklardan en ├žok bilineni parad─▒r. Ancak para hareket ├Âzg├╝rl├╝─č├╝m├╝z├╝n ba─čl─▒ oldu─ču tek kaynak de─čildir. ─░stedi─čim gibi davranma ├Âzg├╝rl├╝─č├╝m├╝n ne yapt─▒─č─▒ma ya da neye sahip oldu─čuma de─čil kim oldu─čuma ba─čl─▒ oldu─čunu fark edebilirim. Belli bir kul├╝be ya da belli bir ofiste i┼če girmem ─▒rk─▒m, cinsiyetim, ya┼č─▒m, etnik grubum ya da milliyetim gibi niteliklerim y├╝z├╝nden engellenebilir. Bu s─▒fatlar─▒n hi├žbiri benim irademe ya da eylemime ba─čl─▒ de─čildir ve ne kadar ├Âzg├╝r olursam olay─▒m bunlar─▒ de─či┼čtirmeye g├╝c├╝m yetmeyecektir.

Buna kar┼č─▒l─▒k, benim o kul├╝be, i┼če ya da okula girmem, edinilmi┼č beceriler, diploma, daha ├Ânceki hizmet s├╝rem, tecr├╝be birikimimin niteli─či ya da ├žocuklu─čumda ├Â─črendi─čim ve daha sonra d├╝zeltmek i├žin k─▒l─▒m─▒ bile k─▒p─▒rdatmad─▒─č─▒m yerel bir leh├že gibi, ge├žmi┼č ba┼čar─▒lar─▒ma ya da ba┼čar─▒s─▒zl─▒klar─▒ma ba─čl─▒ olabilir.

Ne var ki art─▒k bunu de─či┼čtirmek i├žin yapabilece─čim bir ┼čey yoktur. Benim bug├╝nk├╝ ├Âzg├╝rl├╝─č├╝m d├╝nk├╝ ├Âzg├╝rl├╝─č├╝m taraf─▒ndan s─▒n─▒rlanm─▒┼čt─▒r; ben ge├žmi┼čteki eylemlerim taraf─▒ndan “belirlenmi┼č”, yani ┼čimdiki ├Âzg├╝rl├╝─č├╝m a├ž─▒s─▒ndan k─▒s─▒tlanm─▒┼č olurum.

4. ─░├žg├╝d├╝;
Freud i├žg├╝d├╝lerin asla ortadan kald─▒r─▒lmad─▒klar─▒n─▒ ileri s├╝rer; i├žg├╝d├╝ler yok edilemezler ancak “bast─▒r─▒labilir” ve bilin├žalt─▒na s├╝r├╝lebilirler.

5. ├ľzg├╝rl├╝k ve Ba─č─▒ml─▒l─▒k;
├ľzg├╝rl├╝k ile ba─č─▒ml─▒l─▒k aras─▒ndaki oran─▒n, bir ki┼činin ya da belli ki┼čilerden olu┼čmu┼č b├╝t├╝n bir kategorinin toplumda i┼čgal etti─či g├Âreli konumun g├Âstergesi oldu─čunu s├Âyleyebiliriz. Yak─▒ndan bak─▒ld─▒─č─▒nda g├Âr├╝l├╝yor ki ayr─▒cal─▒kl─▒ dedi─čimiz kimselerin ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ daha ├žok, ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒ daha azd─▒r. Ayr─▒cal─▒ks─▒z ad─▒n─▒ alanlar i├žin ise tersi do─črudur.

Not// ┼×u an d├╝nyada ├Âzg├╝rl├╝k ad─▒ alt─▒nda yeni ba─č─▒ml─▒l─▒klar kitlelere empoze ediliyor.

B. Sosyolojik D├╝┼č├╝nmek – S─▒n─▒rlar

6. Ba┼čkalar─▒na Dair Bilgi
Alfred Schutz’a (Wiki) g├Âre, her bireysel bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ndan insan soyunun b├╝t├╝n ├Âteki ├╝yelerinin yerleri, hayali bir ├žizgi ├╝zerinde belirtilebilir. B├Âyle bir ├žizgi ├╝zerinde kendimi(egomu) ba┼člang─▒├ž noktas─▒ olarak bana en yak─▒n noktalar─▒n dostlar─▒m oldu─čunu s├Âyleyebilirim. Bir insan─▒n s├╝reklilik ├žizgisi ├╝zerindeki verili noktas─▒ benden ne kadar uzaksa, benim o insana tepkim kadar onun hakk─▒ndaki d├╝┼č├╝ncelerim de o kadar genel ve tipik olacakt─▒r (ya┼čl─▒lar, isyahlar, yahudiler, g├╝ney amerikal─▒lar, zenginler, futbol fanatikleri, askerler vb).

─░nsan soyuna ili┼čkin zihin haritamda, benim ├Âncellerim ve ard─▒llar─▒m vard─▒r. ├ľncellerim bana mesaj vermi┼č olabilirler. (biz b├Âyle mesajlara gelenek deriz, tarihsel haf─▒zada korunmu┼čtur onlar) ancak biz onlara yan─▒t veremeyiz. Ard─▒llar─▒m─▒zla ise durum tersinedir; ├ža─čda┼člar─▒mla birlikte, i├žinde birlikte ya da bireysel olarak kurdu─čumuz ya da yazd─▒─č─▒m─▒z ┼čeyleri bar─▒nd─▒ran mesajlar b─▒rak─▒r─▒z ancak onlar─▒n bize yan─▒t vermesini beklemeyiz.

7. ─░ki Tip Yak─▒nl─▒k & Kent Ya┼čam─▒ Sanat─▒;
─░ki tip yak─▒nl─▒k (zihinsel ve fiziksel yak─▒nl─▒k) zorunlu olarak ├žak─▒┼čmaz. Kent merkezleri gibi yo─čun n├╝fuslu alanlarda ├žok az manevi ba─č─▒m─▒z olan insan kalabal─▒klar─▒yla her an fiziksel olarak yan yana ya┼čar─▒z. Asl─▒nda bir ┼čehirde ya┼čamak, zihnimizi a┼č─▒r─▒ me┼čgul etmesin ve ta┼č─▒yabilece─čimizden a─č─▒r ahlaki y├╝k├╝ml├╝l├╝kler dayatmas─▒n diye fiziksel yak─▒nl─▒─č─▒n etkisini “s─▒f─▒rlama” anlam─▒na gelen karma┼č─▒k bir sanat─▒ gerektirir; b├╝t├╝n ┼čehir sakinleri bu sanat─▒ ├Â─črenir ve uygular.

8. Uzak Mesafe;
Zihinsel ve ahlaki yak─▒nl─▒k emsal duygusunu ya┼čama yetimizden ibarettir. Emsal duygusu, duyguda┼čl─▒k, yani ├Âteki ki┼činin ne┼česiyle ne┼čelenme ve tasas─▒yla tasalanma kapasitesi de gerektirir. Mesafe artt─▒k├ža bu duygu zay─▒flar ve t├╝kenir.

D├╝┼čman

9. D├╝┼čman Neden Gerekli?;
─░├ž grubun ihtiya├žlar─▒ ├žer├ževesinde i┼čbirli─čine haz─▒r olmak adeta bir kar┼č─▒t ile i┼čbirli─čini reddetmenin gerek├žesidir. Hatta denebilir ki, ger├žekte bir d─▒┼č gruptan beklenen davran─▒┼č─▒ g├Âsteren bir grubun fiili mevcudiyeti ne orada ne de buradad─▒r; b├Âyle bir grup yoksa bile, kendi s─▒n─▒rlar─▒n─▒ ├žizmek ve korumak i├žin, kendi i├žinde sadakati ve i┼čbirli─čini temin etmek etmek i├žin bir d├╝┼čman varsaymas─▒ gereken grubun tutarl─▒l─▒─č─▒ ve b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ icat edecektir.

Sanki bir yerde kendimi evimdeymi┼č gibi g├╝vende hissetmem i├žin yaban─▒ll─▒─č─▒n sald─▒─č─▒ korkuya ihtiya├ž duyar─▒m. “─░├žeri”nin de─čerini ger├žek anlamda vermek i├žin bir “d─▒┼čar─▒” olmal─▒d─▒r. (├ľr: Marka Toplulu─ču)

10. S─▒n─▒rlar─▒n A┼č─▒lmas─▒;
E┼čyan─▒n do─čas─▒ndan gelen bir yanl─▒┼čl─▒k yoktur. Orada olmamas─▒ gereken ┼čeyin orada olmas─▒ ancak onu i─čren├ž ve ├žekilmez yapar.

├ľr: Ac─▒mas─▒zca zehirledi─čimiz ve bi├žti─čimiz bitkileri “ot” yapan ┼čey onlar─▒n bah├žemiz ile vah┼či do─ča aras─▒ndaki s─▒r─▒n─▒ korkutucu bir bi├žimde yok sayma e─čilimi ta┼č─▒mas─▒d─▒r. “Otlar” genelde g├Âze ho┼č gelir, g├╝zel kokar ve huzur verirler; e─čer ormanda ya da bir k─▒rda gezerken rastlarsak elbette. Kendi bah├žemizde ise bizim ├Âng├Ârd├╝─č├╝m├╝z ahengi bozarlar, tasar─▒m─▒z─▒n ba┼č─▒na bela kesilirler.

Marka ├ľr: Baz─▒ kimyasal ├╝r├╝n ┼čirketlerinin t─▒pat─▒p ayn─▒ deterjanlar ihtiva eden paketlere farkl─▒ etiketler yap─▒┼čt─▒rd─▒klar─▒ ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r; bu ┼čirketler dikkatli bir ara┼čt─▒rman─▒n sonucunda ├žo─ču insan─▒n, banyo ile mutfa─č─▒n fark─▒n─▒ bir kere bile g├Âzden ka├ž─▒rmam─▒┼č, dolay─▒s─▒yla asla iki yerde de ayn─▒ deterjan─▒ kullanmam─▒┼č olmaktan gurur duydu─čunu ├Â─črenmi┼čtir.

C. Sosyolojik D├╝┼č├╝nmek – Gruplar

11. Gruplar ve ─░maj (Mekanlar);
G├Âr├╝n├╝┼če g├Âre ay─▒r─▒m pratik de─čerini b├╝y├╝k oranda yitirirken, mekana g├Âre ay─▒r─▒m ├Ânem kazanm─▒┼čt─▒r. Ortak kentsel yerle┼čim alanlar─▒ b├╝t├╝n ├Âteki t├╝rler aras─▒ndan a─č─▒rl─▒kl─▒ olarak bir t├╝r insan─▒n bulunabilece─či ya da belli t├╝rden insanlar─▒n bulunmayaca─č─▒ alanlara b├Âl├╝nmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r; b├Âylelikle hata ihtimali b├╝y├╝k oranda azalt─▒lm─▒┼čt─▒r.

├ľzelli─či olan, se├žilmi┼člerin girebildi─či bu alanlarda bile ki┼či hala yabanc─▒lar aras─▒ndad─▒r ama en az─▒ndan art─▒k yabanc─▒lar─▒n kabaca bir kategoriye ait oldu─čundan (ya da daha ├žok, alternatif kategorilerin ├žo─čunun d─▒┼čland─▒─č─▒ndan) emin olabilir. Dolay─▒s─▒yla ayr─▒m─▒na tabi alanlar─▒n uyumlu hale gelmeleri ancak d─▒┼člama uygulamalar─▒, se├žici ve bu y├╝zden s─▒n─▒rl─▒ kabul uygulamalar─▒ ile sa─članabilir. Kontrol noktas─▒, resepsiyon ve g├╝venlik g├Ârevlileri, hepsi d─▒┼člama uygulamalar─▒n─▒n belirgin simgeleri ve ara├žlar─▒d─▒r.

12. Cemaatlerin Olmazsa Olmaz─▒;
Hayat─▒n tamam─▒n─▒ bir inan├ž ve sadakat g├Âsterisine d├Ân├╝┼čt├╝ren hizip├ži cemaatler, ├╝yelerinin ba─čl─▒l─▒klar─▒n─▒ ├ževrenin ku┼čkuculu─čundan ya da do─črudan d├╝┼čmanl─▒─č─▒ndan koruma gayretine girer.  U├ž ├Ârneklerde, bir b├╝t├╝n olarak cemaati sosyal hayat─▒n “ola─čan” ak─▒┼č─▒n─▒n d─▒┼č─▒na ├ž─▒karma y├Ân├╝nde; yaln─▒zca ├╝yelerinin hayatlar─▒n─▒ b├╝t├╝n zamanlar─▒n─▒ dolduracak ┼čekilde kucaklamak, b├╝t├╝n ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒lamak (ya da kar┼č─▒lanmayan ihtiya├žlar─▒n ihtiya├ž oldu─čunu reddetmek) de─čil, ├╝yeleri b├╝t├╝n ├Âteki, denetim d─▒┼č─▒ ili┼čkilerden yal─▒tmak i├žin ├žabalara girilir. ├ťyelerinden sad─▒k kalmalar─▒ istenen ├Â─čretinin merkezi ilkeleri aras─▒nda “ola─čan” toplumun tarz ve usullerini su├žlayarak reddetmek vard─▒r.

13. ┼×irketler ve Cemaat;
End├╝stri, hizmetler ya da finans alan─▒nda faaliyet y├╝r├╝ten bir├žok ┼čirket, ├Ârg├╝t y├Âr├╝ngesinde onlar─▒n kayg─▒lar─▒na ve ├ž─▒karlar─▒na yak─▒nla┼čarak ├žal─▒┼čanlar─▒n─▒ daha i├žten ba─čl─▒l─▒k g├Âstermeye k─▒┼čk─▒rtmaktad─▒r. Bu ┼čirketler, ├Ârne─čin, ├žal─▒┼čanlar─▒na e─člence ve dinlenme kolayl─▒klar─▒, al─▒┼čveri┼č hizmetleri, hatta ya┼čayacak yer sunmaktad─▒r. Bu ek hizmetlerin hi├žbiri mant─▒ksal olarak ├Ârg├╝t├╝n ilan edilen i┼či ve ├žal─▒┼čanlar─▒ndan yerine getirmesini bekledi─či belli bir g├Ârev yaratmas─▒ ve ├╝yelerin kendilerini ┼čirketle ├Âzde┼čle┼čtirmeye te┼čvik etmesi beklenmektedir.

Karizma

14. Karizma;
Karizma ilk defa Kilise’nin inananlar ├╝zerindeki derin ve kar┼č─▒ koyulmaz etkisi ├╝zerinde yap─▒lan ├žal─▒┼čmalarda dikkat ├žeken bir nitelik olmu┼čtur. Karizma kavram─▒ bu ├Ârnekte inanan ki┼činin Kilise’nin hakikate ula┼čmada bir ayr─▒cal─▒kla donat─▒lm─▒┼č oldu─čuna, bir kurum olarak Tanr─▒ taraf─▒ndan insanlar─▒ dindar bir hayata ve son tahlilde kurtulu┼ča y├Ânlendirmek ├╝zere kutsand─▒─č─▒na inanmas─▒ demektir. Gelgelelim, karizma zorunlu olarak dinsel inan├žlarla ve kurumlarla s─▒n─▒rl─▒ de─čildir.

Ne zaman belli de─čerlerin kab├╝l├╝, bu de─čerlerin s├Âzc├╝s├╝ ya da s├Âzc├╝klerinin g├Âr├╝┼člerinin do─črulu─čunu ve se├žimlerinin uygunlu─čunu temin eden insan├╝st├╝ niteliklere (ola─čan├╝st├╝ zeka, uzak g├Âr├╝┼čl├╝l├╝k, s─▒radan kad─▒n ve erkeklere kapal─▒ olan bilgi kaynaklar─▒na n├╝fuz etme) sahip olduklar─▒ inanc─▒yla g├╝d├╝lenmi┼čse, karizmadan bahsedebiliriz. Bundan dolay─▒ s─▒radan insan─▒n s─▒radan akl─▒n─▒n karizmatik insanlar─▒n yapt─▒klar─▒n─▒ de─čerlendirme ara├žlar─▒ yoktur ve bu y├╝zden onlar─▒n kavray─▒┼č g├╝c├╝nden ku┼čku duyma hakk─▒ da yoktur.

Liderlerin karizmas─▒ ne kadar g├╝├žl├╝yse, onlar─▒n emirlerinden ku┼čku duymak o kadar g├╝├ž, ┼čiddetli bir belirsizlik durumuyla kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒nda insanlar─▒n onlar─▒n emirlerine uymalar─▒ o kadar huzur vericidir.

15. TV Ki┼čileri;
TV ┼čahsiyetlerinin ya da TV destekli kamusal ┼čahsiyetlerin tamamen kamuya a├ž─▒k ama ayn─▒ oranda eri┼čilmezlikleri, belli ki, g├╝├žl├╝ ve karizmatik etkinin bir kayna─č─▒ olmu┼čtur. T─▒pk─▒ ge├žmi┼čteki karizmatik liderler gibi, onlar─▒n da ├╝st├╝n yarg─▒ yetilerine g├╝venilir, tek fark bu defa her ┼čeyden ├Ânce zevkler alan─▒nda i┼č g├Âren bir yetinin s├Âz konusu olmas─▒d─▒r; ├Âyle ki onlar art─▒k bir hayat tarz─▒na ili┼čkin y├Ân belirleyen ki┼čiler haline gelmi┼čtir. Denebilir ki ├╝st├╝nl├╝k izlenimi, onlar─▒n a├ž─▒kl─▒─č─▒ ve izleyenlerinin kitleselli─čidir.

Bizatihi nicelik art─▒k bir otorite haline gelmi┼čtir. Se├žimlerine y├Ân vermesi ve tavsiyelerde bulunmas─▒ i├žin g├Âz├╝n├╝ kamusal ┼čahsiyetlere dikmi┼č ├žok say─▒da insan, karizman─▒n g├╝c├╝n├╝ peki┼čtirir ve kayna─č─▒n ge├žerlili─čine ili┼čkin pop├╝ler g├╝veni art─▒r─▒r.

M├╝lkiyet

16. M├╝lkiyet – S├Âm├╝rge;
Sanki nesne (m├╝lk) bir bi├žimde sahibine g├Âr├╝nmez bir ili┼čki ile ba─čl─▒d─▒r; bu ├Âyle bir ba─čd─▒r ki, sahipli─čin ├Âz├╝n├╝n buna dayand─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝r├╝z. E─čer bu sat─▒rlar─▒ yazd─▒─č─▒m ka─č─▒t par├žas─▒n─▒n sahibi bensem, ona ne yapaca─č─▒ma ancak ve ancak ben karar veririm. Onu istedi─čim gibi kullanabilirim; ona kitab─▒m─▒n bir b├Âl├╝m├╝n├╝ yazabilirim, bir arkada┼č─▒ma mektup yazabilirim ya da ona bir sandvi├ž sarabilirim; dahas─▒ e─čer istersem onu yok edebilirim.
(Not // Kad─▒na ┼×iddet)

17. Kitle Psikolojisi;
Bir kalabal─▒kta, insanlar, kendilerine kalsa hi├žbir failin tek ba┼č─▒na ahlaki olarak i┼čleyemeyece─či su├žlar─▒ i┼čleyebilir. E─čer kalabal─▒k tek tek her ├╝yesinin i─črendi─či korkun├ž bir eylemi kolektif olarak ger├žekle┼čtirebiliyorsa, bunun nedeni kalabal─▒─č─▒n bir y├╝z├╝n├╝n olmamas─▒d─▒r. Kalabal─▒kta, bireyler bireyselliklerini yitirirler ve anonim olarak toplulukta “├ž├Âz├╝n├╝rler”.

Bir lin├ž toplulu─ču ya da bir tak─▒m─▒n taraftarlar─▒ndan olu┼čan kalabal─▒k, normal olarak muhtemel sald─▒rganlar─▒n ahlaki yapt─▒r─▒ma tabi olu┼ču y├╝z├╝nden ┼čiddete kar┼č─▒ korunmal─▒ olan hemcinslerinin ba┼č─▒na gelen ┼čiddet eylemleri i├žin ├╝yelerini ahlaki sorumluluktan kurtar─▒r. Bu ve benzer durumlarda, ahlaki y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝m ask─▒ya al─▒nmas─▒ kalabal─▒─č─▒n anonimli─činin ve kat─▒l─▒mc─▒lar aras─▒nda neredeyse hi├žbir kal─▒c─▒ ba─č─▒n olmamas─▒n─▒n sonucudur.

D. Sosyolojik D├╝┼č├╝nmek – K├╝lt├╝r

18. K├╝lt├╝r;
K├╝lt├╝r, “do─ča d├╝zeni” (yani, ┼čeylerin insan m├╝dahalesi olmaks─▒z─▒n olduklar─▒ durum) yerine yapay tasarlanm─▒┼č bir d├╝zen koyma ya da ekleme i┼čidir. K├╝lt├╝r, b├Âyle yapay bir d├╝zeni getirmekle kalmaz, ona de─čer de verir. K├╝lt├╝r bir tercih sorunudur. K├╝lt├╝r, bir d├╝zeni en iyi, hatta belki de tek iyi d├╝zen olarak g├Âklere ├ž─▒kar─▒r. B├╝t├╝n alternatifleri baya─č─▒ ya da t├╝mden d├╝zensizlik olarak tan─▒mlar.

19. Kurallar Rit├╝elleri, Rit├╝eller De─čerleri Olu┼čturur;
Nas─▒l bir ak─▒┼č olmadan bir nehir, esinti olmadan r├╝zgar olmazsa, yeme─če kat─▒lanlar─▒n resmi bir bi├žimde davran─▒┼člar─▒ olmaks─▒z─▒n resmi yemek ya da baloya ├Âzg├╝ ruh haliyle dans├ž─▒lar olmaks─▒z─▒n balo da olmayacakt─▒r. Bir dersi ders yapan ├Â─čretmenlerle ├Â─črencilerin belirli bir davran─▒┼č tarz─▒d─▒r.

20. Kad─▒n – Erkek E┼čitsizli─či;
K├╝lt├╝r en ├žok do─ča k─▒l─▒─č─▒na b├╝r├╝nd├╝─č├╝nde etkilidir. O zaman yap─▒nt─▒ olan ┼čey bizatihi “e┼čyan─▒n tabiat─▒”ndan kaynaklanan, zorunlu ve vazge├žilmez g├Âr├╝n├╝r; insan karar─▒yla de─či┼čtirilmesi m├╝mk├╝n olmayan bir ┼čeye d├Ân├╝┼č├╝r.

Kad─▒nlarla erkeklerin (elbiseleri, oyuncaklar─▒, oynanan oyunlar─▒, arkada┼čl─▒klar─▒, cesaretlendirildikleri ve cesaretlerinin k─▒r─▒ld─▒─č─▒ ilgi alanlar─▒ ya da bo┼č zamanlar─▒ ge├žirme bi├žimleri vb ile do─čduklar─▒ andan ba┼člayarak hayat boyu s├╝ren k├╝lt├╝rel olarak esinlenmi┼č ve s├╝rd├╝r├╝len) son derece farkl─▒ sosyal konumlar─▒ ve farkl─▒ muameleye tabi tutulmalar─▒, bir kere hayat─▒n i├žindekiler cinsler aras─▒ndaki sosyal ay─▒r─▒m─▒n bir bi├žimde ├Ânbelirlendi─čini, insan bedeninin psikolojik yap─▒s─▒ gere─či, “do─čal” oldu─čunu kabul ettiklerinde, ger├žek anlamda yerle┼čir ve g├╝venli hale gelir.

B├Âylelikle ister konu┼čma ve y├╝r├╝me tarz─▒, ister kullan─▒lan dil isterse duygular─▒ dile getirme (ya da getirmeme) tarz─▒nda olsun, gere─či yerine getirilir ve yap─▒lan hemen her ┼čeyde d─▒┼ča vurulur. Kad─▒nlar ve erkekler aras─▒nda k├╝lt├╝rel olarak ├╝retilmi┼č sosyal farkl─▒l─▒klar, kad─▒n ve erkek cinsel organlar─▒ndaki ve ├╝reme fonksiyonlar─▒ndaki biyolojik farkl─▒l─▒klar kadar do─čal g├Âr├╝n├╝r.

Ba┼čka K├╝lt├╝rler

21. Ba┼čka K├╝lt├╝rlere Bak─▒┼č;
├ľteki k├╝lt├╝rler bir k├╝lt├╝r yoklu─ču ÔÇô”medeniyetten nasibini almam─▒┼č”, kaba, tuhaf ve ac─▒mas─▒z varl─▒k bi├žimi, insandan ├žok hayvanl─▒k olarak g├Âsterilir. Alternatif olarak, bu k├╝lt├╝rler bozulman─▒n bir ├╝r├╝n├╝ ÔÇômarazi, s─▒kl─▒kla patolojik, “normal”den kopu┼č, bir sapma, sapk─▒nl─▒k ya da anormallik olarak resmedilir. Bu ve benzeri b├╝t├╝n tepkiler ├že┼čitli zenofobi(yabanc─▒ korkusu) ya da heterofobi (farkl─▒l─▒k korkusu) bi├žimleridir.

22. Ba┼čka K├╝lt├╝rlere Ho┼čg├Âr├╝ Nas─▒l Olur?
├ľteki k├╝lt├╝rlere ancak uzakta kald─▒klar─▒ m├╝ddet├že ÔÇô yani, b├╝t├╝n al─▒┼čveri┼čin engellenmesi ya da bunun s─▒k─▒ bir bi├žimde kontrol edilen bir alanla ve rit├╝elle┼čmi┼č bir bi├žimde s─▒n─▒rland─▒r─▒lmas─▒ ko┼čulunda- ho┼čg├Âr├╝ g├Âsterilebilir.

├ľr: “yabanc─▒” d├╝kkanlar ve lokantalarla ticari ili┼čkiler; “yabanc─▒lar─▒n”, itiraf edildi─či gibi gerektirse bile, asgari etkile┼čim gerektiren ve hayat─▒n ba┼čka alanlar─▒na bula┼čmas─▒na izin verilmeyen, el eme─čine dayal─▒ i┼člere yerle┼čtirilmesi; “yabanc─▒” k├╝lt├╝r ├╝r├╝nlerine, “normal” g├╝nl├╝k hayattan ayr─▒, belli bir mesafede tutulan bo┼č zamanlarda, e─člence ve ho┼č vakit ge├žirme ara├žlar─▒ olarak, bir m├╝zeyle, bir sahneyle, bir ekranla ya da bir konserle s─▒n─▒rlanmalar─▒ halinde hayranl─▒k duyulabilir. (├ľr: Huysuz Virjin)

23. K├╝lt├╝rler Kendilerini Nas─▒l Korur?
K├╝lt├╝rler hegemonyalar─▒n─▒ kurduklar─▒ alanda tektipli─či hedefler ama ayn─▒ zamanda bu alanla insan d├╝nyas─▒n─▒n geri kalan─▒n─▒ kesin ├žizgilerle ay─▒r─▒r. Bundan dolay─▒, k├╝lt├╝rler, yap─▒lar─▒ gere─či hep yapt─▒klar─▒ gibi, bir se├žimi t├╝m di─čerlerinin ├╝zerine ├ž─▒kararak hayat bi├žimlerinin e┼čitli─čine kar┼č─▒ ├ž─▒kar.

K├╝lt├╝r genelde ├Âtekileri kendi dinine ├ževirme ama├žl─▒ (misyonerce) bir etkinliktir. Onun amac─▒ d├Ând├╝rmek, nesnesini eski adetleri ve inan├žlar─▒ terk etmeye ve yerine ba┼čkalar─▒n─▒ benimsemeye ikna etmektir. K├╝lt├╝r├╝n delici ucu, “yabanc─▒ etkiler”in ├╝r├╝n├╝ olarak g├Âr├╝len sapk─▒nl─▒─ča ├ževrilmi┼čtir. Sapk─▒nl─▒k ├Âfke do─čurur ├ž├╝nk├╝ i├žerdeki d├╝zeni keyfi ve bir se├žim meselesi olarak savunmas─▒z b─▒rak─▒r ve b├Âylelikle tekelci otoritelerini zay─▒flatarak egemen normlar─▒n k─▒skac─▒n─▒ gev┼četir.

Sorunlar ve ├ç├Âz├╝mler

24. Standartlar & ├ç├Âz├╝mler & Talepler;
├ľnceden ihtiya├ž var olsun ya da olmas─▒n, yeni ├╝r├╝nler i├žin talep, onlar─▒n piyasaya ├ž─▒k─▒┼č─▒n─▒n ard─▒ndan gelir. ├ç├Âz├╝mler sorunlardan ├Ânce gelir: ├ç├Âz├╝mler ├ž├Âzebilecekleri sorunlar arar. Ba┼čka bir deyi┼čle, uzman g├Âr├╝┼č├╝ ya da teknolojik nesneler ortaya ├ž─▒k─▒p da ├ž├Âz├╝m olduklar─▒n─▒ iddia edene kadar, ├žo─ču kez, hayat─▒n bir par├žas─▒ bir sorun, ├ž├Âz├╝m i├žin yan─▒p tutu┼čan bir ┼čey olarak alg─▒lanmaz.

Sosyolojik D├╝┼č├╝nmek – ZYGMUNT BAUMAN

One Response

Bir cevap yaz─▒n

E-posta hesab─▒n─▒z yay─▒mlanmayacak. Gerekli alanlar * ile i┼čaretlenmi┼člerdir