“Ba┼čkalar─▒n─▒n Akl─▒” insan do─čas─▒n─▒, inan├žlar─▒n─▒ ve kararlar─▒n─▒ irdeliyor.

1. Uzun S├╝ren Evlilikler;
Ara┼čt─▒rmalar uzun s├╝ren evliliklerin ard─▒ndaki g├╝c├╝n tutku ya da arkada┼čl─▒ktan ziyade, benzerlikler oldu─čunu g├Âstermi┼čtir. Yayg─▒n inanc─▒n aksine z─▒t kutuplar birbirini ├žekmez, ├žekti─čindeyse birliktelik uzun s├╝rmez.

Ba┼čkalar─▒n─▒n Akl─▒: ─░nan├ž

2. ─░nan├ž ve Kabuller.
─░nsanlar bir konuda sa─člad─▒─č─▒n─▒z yeni bilgi ├Ânceki inan├žlar─▒n─▒z─▒ teyit ediyorsa hemen kabul etme e─čiliminde olurken (bunlara mevcut inan├žlar diyoruz) aksi y├Ândeki delilleri ele┼čtirel bir g├Âzle ele al─▒yorlar. Zaten s├╝rekli birbiriyle ├želi┼čen bilgi ve fikirlerle kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒m─▒zdan, zamanla elde edilen yeni bilgiler, daha ortada bi pozisyon ald─▒rmaktan ziyade, daha ├žok kutupla┼čmaya neden oluyor.

3. Yeni ─░nan├ž Nas─▒l Olu┼čur;
Yeni bir inan├ž olu┼čtururken 4 fakt├Âr devreye girer.
1. Eski inanc─▒m─▒z (Mevcut inanc─▒m─▒z)
2. Eski inanc─▒m─▒za duydu─čumuz g├╝ven
3. Yeni delil
4. Yeni delile duydu─čumuz g├╝ven.

├ľr: Diyelim ki bir ├žocuk gelip babas─▒na u├žan bir fil g├Ârd├╝─č├╝n├╝ s├Âylemi┼č olsun. Baba, fillerin u├žamayan hayvanlar olduklar─▒na dair kuvvetli bir inanc─▒n sahibidir. Ayr─▒ca ├žocu─čun ┼čahitli─čine duydu─ču g├╝ven de g├╝├žl├╝ de─čildir. Tam tersinde ise babas─▒ ├žocu─čuna u├žan bir fil g├Ârd├╝─č├╝n├╝ s├Âyledi─činde ├žocuk buna inan─▒r.

4. Mevcut Bir ─░nan├ž Nas─▒l De─či┼čir?
“Ba┼čkalar─▒n─▒n yanl─▒┼č oldu─čunu kan─▒tlamaya ├žal─▒┼čmak yerine ortak zemin bulmaya ├žal─▒┼č─▒n.”

─░├žg├╝d├╝sel davran─▒┼č─▒m─▒z, bizim hakl─▒ oldu─čumuz, kar┼č─▒ taraf─▒nsa haks─▒z oldu─čunu g├Âsteren delillerle insanlar─▒n inan├žlar─▒n─▒ de─či┼čtirebilece─čimiz y├Ân├╝ndedir. Ama genelde bu bir i┼če yaramaz, zira insanlar mevcut inan├žlar─▒yla ├želi┼čen ger├žekler kar┼č─▒s─▒nda ya yeni bir kar┼č─▒ delil ├╝retir ya da y├╝z ├ževirirler. Bunun yerine ortak bir zemin olu┼čturmay─▒ sa─člayan arg├╝manlar kullan─▒lmal─▒d─▒r.

├ľr: Ara┼čt─▒rmac─▒lar insanlar─▒ KKK a┼č─▒s─▒n─▒n otizme yol a├žmad─▒─č─▒na ikna etmek yerine, ├Âl├╝mc├╝l hastal─▒klara yakalanma ihtimalini ortadan kald─▒rd─▒─č─▒na dikkat ├žekerlerdi. Direnci asgariye indirecek yol buydu. ─░nsanlar─▒n a┼č─▒lar─▒n ├žocuklar─▒n─▒ k─▒zam─▒k, k─▒zam─▒k├ž─▒k ve kabakulaktan korudu─ču hakk─▒nda hi├žbir ku┼čkular─▒ yoktu zaten. Bu y├╝zden ters d├╝┼čt├╝kleri bir konuya odaklanmaktansa ortak zeminde bulu┼čmak, de─či┼čimin yolunu a├žacakt─▒.

─░ster bireysel silahlanma ister futbol isterse de a┼č─▒lar ya da yerel sorunlar olsun, birinin bir konudaki g├Âr├╝┼č├╝n├╝ de─či┼čtirmek istiyorsak ├Âncelikle onun zihnini dikkate almam─▒z gerekir.

1.Ki┼činin mevcut g├Âr├╝┼čleri nelerdir?
2. Bu g├Âr├╝┼člerin ard─▒ndaki nedenler nelerdir?

Bir ┼čeye inanmak konusunda g├╝├žl├╝ bir nedenimiz varsa kar┼č─▒ delilin feri┼čtah─▒ gelse bile g├Ârmezden geliriz.

Motivasyon

5. ├ľd├╝l ve Eylem Birbirini Nas─▒l Etkiler?
─░nsan beyni, ├Âd├╝l├╝ kay─▒ptan ka├ž─▒nmakla de─čil, eyleme ge├žmekle ili┼čkilendirecek ┼čekilde geli┼čmi┼čtir. ├ç├╝nk├╝ bu her zaman olmasa da ├žo─čunlukla en faydal─▒ tepkidir.

Beynimiz iyi bir ┼čeyler elde etme olas─▒l─▒─č─▒yla kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒m─▒zda h─▒zl─▒ hareket etmemizi sa─člayan bir dizi biyolojik olaylar zincirinin fitilini ate┼čler. Buna kar┼č─▒l─▒k k├Ât├╝ bir durumla kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒m─▒zda i├žg├╝d├╝m├╝z geri ├žekilmektir.

Sonu├ž olarak iyi kar┼č─▒s─▒nda eyleme ge├žerken, k├Ât├╝ kar┼č─▒s─▒nda eylemsizlik ├╝retiriz.

Not: Bu nedenle insanlar k├Ât├╝ bir ┼čeye kar┼č─▒ eyleme ge├žirilmek isteniyorsa ├Âd├╝l├╝n ve motivasyonun ne olaca─č─▒ net olarak belirtilmeli.

6. Bast─▒r─▒lma ve ├ľzg├╝rl├╝k Motivasyonu Nas─▒l Etkiliyor?
─░nsanlar eylemliliklerine halel geldi─čini d├╝┼č├╝nd├╝klerinde k─▒zg─▒nl─▒k, hayal k─▒r─▒kl─▒─č─▒ ve diren├žle kar┼č─▒l─▒k veriyorlar. Aksine, kendi d├╝nyalar─▒ ├╝zerinde hakimiyet alanlar─▒n─▒n geni┼čledi─čine inan─▒yorlarsa motivasyon ve uyumlar─▒ art─▒yor.

7. Kendi Se├žti─čimiz Filmden Daha ├çok Keyif Al─▒r─▒z.
Mesela kendi se├žti─činiz filmden, benim sizin i├žin se├žti─čim filme nazaran daha ├žok keyif al─▒rs─▒n─▒z. Genelde kendi se├žimlerimizin sonu├žlar─▒ daha iyi ├ž─▒kt─▒lar sundu─čundan, zihnimizdeki se├žim ve ├Âd├╝l ili┼čkisi ├žok g├╝├žl├╝d├╝r, bu nedenle se├žim yapman─▒n kendisi bile ihtiya├ž duydu─čumuz ve e─člendi─čimiz bir eylemdir. Yap─▒lan ara┼čt─▒rmalarda insanlara se├žim yapma f─▒rsat─▒ verilece─činden bahsetmenin bile iyi hissetmelerine ve beyinlerinin ├Âd├╝l sistemiyle ili┼čkili sistemlerin aktive olmas─▒na neden oldu─ču tespit edildi.

Merak & Hayal

8. ─░nsanlar Nas─▒l Merak Eder?
E─čer elinizde insanlar─▒n bilgi bo┼čluklar─▒n─▒ dolduracak bilgiler varsa ├Ânce onlara bu bo┼čluklar─▒n varl─▒─č─▒n─▒ ve hen├╝z bilmedi─čini hat─▒rlatmak gerekir.

├ľr: Haber siteleri;
“Bah├ž─▒vanl─▒─ča merakl─▒ olduklar─▒n─▒ bilmedi─činiz on ├╝nl├╝”
“Burun operasyonu ge├žirmedi─čini hi├ž duymad─▒─č─▒n─▒z ├╝├ž siyaset├ži”

9. Hayalini Kurmak Mutlu Eder.
─░nsanlar─▒n sadece ac─▒dan ka├ž─▒nmak i├žin de─čil, ├Âd├╝l elde edeceklerine inanmak i├žin de motive olduklar─▒n─▒ hat─▒rlamak ├Ânemlidir. ├ç├╝nk├╝ inan├žlar insanlar─▒ ger├žek olaylar kadar mutlu veya mutsuz edebilir. (Hayalini kurmak mutlu eder.)

Yap─▒lan bir deneyde iki kap─▒ var. K─▒rm─▒z─▒ kap─▒n─▒n ard─▒nda b├╝y├╝k ├Âd├╝l, mavi kap─▒n─▒n ard─▒nda k├╝├ž├╝k ├Âd├╝l var. Se├žimi bilgisayar yap─▒yor. (Sonucun ne ├ž─▒kaca─č─▒ tamamen rastgele). ─░nsanlara bu se├žim yap─▒lmadan ├Ânce hangi kap─▒n─▒n arkas─▒nda ne oldu─čunu g├Ârmek istersiniz diyorlar ve herkes k─▒rm─▒z─▒ kap─▒y─▒ se├žiyor. ├ç├╝nk├╝ kazanma ihtimalinde bile ne kazanaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nmek insan─▒ mutlu ediyor.

Bilmek

10. Bilmek Eyleme Nas─▒l Y├Ân Veriyor?
Piyasadaki durumlar─▒ ├Â─črenmek i├žin site giri┼člerini takip eden ara┼čt─▒rmac─▒lar, piyasalar─▒n genel d├╝┼č├╝┼č├╝ oldu─ču g├╝nlerde site giri┼člerinin azald─▒─č─▒n─▒, piyasalar─▒n artt─▒─č─▒ g├╝nlerde ise site giri┼člerinin de artt─▒─č─▒n─▒ g├Ârm├╝┼čler.

─░nsanlar piyasalar d├╝┼čerken kendi portf├Ây de─čerlerinin de d├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ adlar─▒ gibi biliyorlar ama bunu g├Âr├╝p morallerini bozmak istemiyorlar. ├ç├╝nk├╝ g├Âr├╝p somut bir ger├žeklik haline d├Ân├╝┼čmedi─či s├╝rece hayallerinde ─▒srarc─▒ olabilirler. Fakat i┼čler ayan beyan k├Ât├╝ye gitti─činde (2008 krizi) web sitelerinin trafi─či kitlenmi┼čti. ├ç├╝nk├╝ bu noktada art─▒k ba┼č─▒n─▒ kuma g├Âmmek imkans─▒zd─▒r ve bir an ├Ânce zarar─▒ durdurmak i├žin kar┼č─▒ konulmaz bir iste─če kap─▒l─▒rs─▒n─▒z.

Ayn─▒ ┼čekilde ├Âm├╝rlerinin k─▒sald─▒─č─▒na ikna olan ki┼čiler de hayat─▒ h─▒zl─▒ ├žekimde ya┼čamaya ba┼člarlar. Bir an ├Ânce evlenmek, hemen ├žocuk sahibi olmak ya da erken emekli olmak gibi yollara ba┼čvurabilirler. K─▒sacas─▒ k├Ât├╝ haberden ka├ž─▒┼č, haber ne hakk─▒ndaysa onun art─▒k kesinlikle var oldu─čundan emin olana kadard─▒r. Bu noktada verilecek hatal─▒ kararlar─▒n bedeli, durumun ne kadar k├Ât├╝ oldu─čunu bilmemenin faydalar─▒na a─č─▒r basar.

11. Di─čerlerinin ─░stedi─či ┼×ey K─▒ymetlidir. Ba┼čkalar─▒n─▒n Akl─▒.
Beyinlerimiz di─čerlerinin istedi─či ┼čeylerin muhtemelen k─▒ymetli oldu─ču kural─▒na g├Âre i┼čler. Tercih yapaca─č─▒m─▒z s─▒rada bilin├žsiz olarak bu de─čer sinyalleri devreye girer.

├ľr: A├ž─▒k art─▒rmalar, Yemeksepeti en ├žok tercih edilenler
(T├╝ketim Toplumu)
(K─▒tl─▒k Psikolojisi)

├ľr: 2004 y─▒l─▒ndaki sideways filminde ana karakterin dedi─či “E─čer biri merlot sipari┼č edecekse ├žeker giderim arkada┼č. Dandik merlot i├žmem ben.”
Filmdeki bu tirat merlot sat─▒┼člar─▒n─▒ 10 y─▒l─▒ ge├žen bir zaman dilimi boyunca olumsuz etkilemeyi ba┼čarm─▒┼čt─▒r ve etkisi hala da terse ├ževrilememi┼čtir. Yani tamamen hayali bir karakterin bile bir se├žim yapt─▒─č─▒n─▒ bilmek bir se├žene─čin de─čerini art─▒rarak tercihlerimizi etkileyebilir.

ba┼čkalar─▒n─▒n akl─▒

Ba┼čkalar─▒n─▒n Akl─▒ – Tali Sharot

2 Responses

Bir cevap yaz─▒n

E-posta hesab─▒n─▒z yay─▒mlanmayacak. Gerekli alanlar * ile i┼čaretlenmi┼člerdir