(27 Madde)
H─▒zl─▒ ve Yava┼č D├╝┼č├╝nme’de Kahneman’a g├Âre insan zihni hatalara a├ž─▒kt─▒r ve d├╝┼č├╝nme s├╝reci 2 sistemden olu┼čur (1. Sistem ve 2. Sistem), hatalar─▒n ya da yanl─▒l─▒klar─▒n sebebini ise 1. sistem olu┼čturur.

1. Sistem: Bilin├žd─▒┼č─▒, H─▒zl─▒, Duygularla hareket eder, ├ça─čr─▒┼č─▒mlar─▒ kullan─▒r.
2. Sistem: Bilin├žli, Yava┼č, Mant─▒kla hareket eder, ├çaba harcar, Sistem 1 zorlan─▒nca devreye girer.

H─▒zl─▒ ve Yava┼č d├╝┼č├╝nme a┼čamalar─▒nda hayat─▒m─▒zdaki bask─▒n d├╝┼č├╝nce bi├žimini Sistem 1 olu┼čturur, ├ž├╝nk├╝ bir├žok karar─▒ ya da eylemi d├╝┼č├╝nmeden veririz. Davran─▒┼č ve kararlar ilkel ve duygusal beyinde olu┼čan bilin├žd─▒┼č─▒ s├╝re├žlerle ┼čekillenir.

Normal bir trafikte araba kullan─▒rken Sistem 1 devrededir ama ├Ânemli bir manevra yapmam─▒z gerekti─činde Sistem 2 devreye girer. Sistem 1 kendili─činden ├žal─▒┼č─▒r. Bizim v├╝cudumuz ÔÇťen az zahmet ve en d├╝┼č├╝k enerjiÔÇŁ yasas─▒na uydu─ču i├žin g├╝ndelik hayat─▒m─▒zda ├žo─ču i┼čimizi Sistem 1 y├Ânetir. Sistem 1, biz fark─▒nda bile olmadan b├╝t├╝n verileri toplar, de─čerlendirir ve karar almam─▒z─▒ sa─člar. Sistem 1, bizim daha ├Ânemli i┼člere yo─čunla┼čmam─▒z─▒ sa─člamak i├žin bizi rahat ettirir.

A┼ča─č─▒da Sistem 1’i etkileyen 27 maddeyi payla┼č─▒yorum;

A. H─▒zl─▒ ve Yava┼č D├╝┼č├╝nme: Tetikleme

1. Bilin├žalt─▒ Tamamlama;
G├╝n s├Âzc├╝─č├╝n├╝ duydu─čunuzda akl─▒n─▒za ilk gelen s├Âzc├╝k nedir?
-Gece, g├╝ne┼čli

Psikologlar bir s├Âzc├╝─č├╝ g├Ârmenin ya da duyman─▒n, bir├žok ilintili s├Âzc├╝─č├╝n an─▒msanabilme kolayl─▒─č─▒nda anl─▒k ve ├Âl├ž├╝lebilir de─či┼čimlere neden oldu─čunu ke┼čfettiler.

Yak─▒nlarda YEMEK s├Âzc├╝─č├╝n├╝ g├Ârm├╝┼č ya da duymu┼čsan─▒z, -ORBA’y─▒ herhalde ├çORBA olarak tamamlars─▒n─▒z, TORBA de─čil. E─čer az ├Ânce ├çAR┼×I g├Ârd├╝yseniz tam tersini yapars─▒n─▒z.

2. Florida Etkisi;
Deneyde ├Â─črencilerden be┼č s├Âzc├╝kl├╝ bir k├╝meden d├Ârt s├Âzc├╝kl├╝ c├╝mleler kurmalar─▒n─▒ istediler. Bir grup ├Â─črenciye verilen kar─▒┼čt─▒r─▒lm─▒┼č c├╝mleler, ya┼čl─▒ insanlarla ilintili s├Âzc├╝kler i├žeriyordu.(unutkan, kel ,gri, k─▒r─▒┼č─▒k gibi) Denekler g├Ârevi tamamlad─▒ktan sonra ba┼čka bir deney i├žin koridorun ucundaki ofise g├Ânderildiler. Deney o k─▒sa y├╝r├╝y├╝┼čten ibaretti. Ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒n deneklerin koridordun bir ucundan di─čerine ula┼čma zaman─▒n─▒ ├Âl├žt├╝ler.

Ya┼čl─▒l─▒k temas─▒yla ilgili s├Âzc├╝klerle c├╝mle kuran gen├žler koridorun di─čer ucuna daha yava┼č y├╝r├╝m├╝┼člerdi. “Florida Etkisi” iki tetikleme evresi i├žerir. ├ľnce ya┼čl─▒ s├Âzc├╝─č├╝ hi├ž zikredilmedi─či halde, s├Âzc├╝kler k├╝mesi ya┼čl─▒l─▒k d├╝┼č├╝ncesini tetikler, sonra bu d├╝┼č├╝nceler ya┼čl─▒l─▒k ile ilintili olan yava┼č y├╝r├╝me ┼čeklindeki davran─▒┼č─▒ tetikler. Fakat istisna olarak ya┼čl─▒lardan ho┼članm─▒yorsan─▒z daha h─▒zl─▒ hareket etmi┼č olabilirsiniz.
(├ľr: H─▒zl─▒ t├╝ketim mallar─▒ satan yerlerde h─▒zl─▒ m├╝zik ├žalmas─▒ tetiklemenin bir ├Ârne─čidir.)

3. Kabul ve Red;
Basit, s─▒radan jestler de d├╝┼č├╝nce ve duygular─▒m─▒z─▒ bilin├žsizce etkileyebilir. Bir deneyde, insanlardan kendilerine verilen kulakl─▒klardan gelen mesajlar─▒ dinlemeleri istendi ve deneyin amac─▒n─▒n ses cihaz─▒n─▒n kalitesini s─▒namak oldu─ču s├Âylendi ve kafalar─▒n─▒ s─▒k s─▒k hareket ettirip sesin bozulup bozulmad─▒─č─▒n─▒ kontrol etmeleri tembih edildi.

Kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n yar─▒s─▒na ba┼člar─▒n─▒ evet anlam─▒nda ├Âne arkaya, yar─▒s─▒na da ba┼člar─▒n─▒ hay─▒r anlam─▒nda iki yana sallamalar─▒ s├Âylendi.

Evet anlam─▒nda sallayanlar duyduklar─▒ mesaj─▒ kabul etme, hay─▒r anlam─▒nda sallayanlarsa reddetme e─čilimindeydi.

4. Lady Machbeth Etkisi:
Ar─▒nd─▒rma b├╝y├╝k oranda, bedenin bir g├╝naha bula┼čm─▒┼č k─▒s─▒mlar─▒na ├Âzg├╝d├╝r. Bir deneyde kat─▒l─▒mc─▒lar, hayali bir ki┼čiye telefonda ya da e-postayla “yalan s├Âylemeye” y├Ânlendirildiler. De─či┼čik t├╝ketici ├╝r├╝nlerinin albenisinin s─▒nand─▒─č─▒ daha sonraki bir deneyde, telefonda yalan s├Âyleyenler a─č─▒z gargaras─▒n─▒ sabuna, e-postayla yalan s├Âyleyenlerse sabunu a─č─▒z gargaras─▒na tercih ettiler.

B. H─▒zl─▒ ve Yava┼č D├╝┼č├╝nme: Bili┼čsel Rahatl─▒k

5. Bili┼čsel Rahatl─▒k;
Keyfiniz yerindeyken bir konu┼čmac─▒y─▒ dinlemek, hatta sizi g├╝l├╝msetmek i├žin a─čz─▒n─▒zda enlemesine bir kalem tutmak bile bili┼čsel rahatl─▒─ča yol a├žar.
Bunun aksine, okunaks─▒z bir fontla veya silik bas─▒lm─▒┼č ya da kar─▒┼č─▒k bir dille kaleme al─▒nm─▒┼č talimatlar─▒ okurken, ya da keyfiniz ka├žt─▒─č─▒nda, hatta ka┼člar─▒n─▒z─▒ ├žatt─▒─č─▒n─▒zda bili┼čsel gerginlik hissedersiniz.

Bili┼čsel rahatl─▒k halindeyseniz, muhtemelen keyfiniz yerindedir; g├Ârd├╝─č├╝n├╝z├╝ be─čenir, duydu─čunuza inan─▒r, sezgilerinize g├╝venirsiniz.
Gergin hissetti─činizdeyse, teyakkuz halinde ve ku┼čkucu olursunuz. Daha az sezgisel ve yarat─▒c─▒ olursunuz.

Ara┼čt─▒rmac─▒lar mutluluk verici ┼čeyler d├╝┼č├╝nmelerini sa─člayarak denekleri iyi bir ruh haline sokman─▒n kararlar─▒n─▒n do─črulu─čunu iki kattan fazla art─▒rd─▒─č─▒n─▒ bulgulad─▒lar.

6. A┼čina Olmak;
A┼činal─▒k hissinin, ├Ânceki bir deneyimin do─črudan yans─▒mas─▒ oldu─čuna i┼čaret eden basit ama g├╝├žl├╝ bir “ge├žmi┼člik” niteli─či vard─▒r. Daha ├Ânce g├Ârd├╝─č├╝n├╝z s├Âzc├╝kleri yeniden g├Ârmek kolayla┼č─▒r, onlar─▒ ba┼čka s├Âzc├╝klerden daha kolay farkeder ve daha h─▒zl─▒ okursunuz.

K─▒sacas─▒, daha ├Ânce g├Ârd├╝─č├╝n├╝z bir s├Âzc├╝─č├╝ bili┼čsel olarak daha kolay alg─▒lars─▒n─▒z ve bu rahatl─▒k hissi size tan─▒d─▒kl─▒k izlenimi verir. Daha s─▒k g├Âsterilen s├Âzc├╝kler yaln─▒zca bir ya da iki kez g├Âsterilen s├Âzc├╝klerden ├žok daha olumlu de─čerlendirilmi┼čtir. Bulgular ├žince ideogramlar─▒n, y├╝z resimlerinin ve rasgele bi├žimlendirilmi┼č ├žokgenlerin kullan─▒ld─▒─č─▒ bir├žok deneyde do─črulanm─▒┼čt─▒r. —> (├ľr: sosyal medya)

7. Bir Fikri Nas─▒l Kabul Ederiz?;
Bir c├╝mlenin do─čru oldu─čunu nas─▒l anlar─▒z? Mant─▒k veya ├ža─čr─▒┼č─▒m yoluyla ba┼čka inan├ž ya da tercihlerimize g├╝├žl├╝ bi├žimde ba─čl─▒ysa veya g├╝vendi─činiz, ho┼čland─▒─č─▒n─▒z bir kaynaktan geliyorsa, bili┼čsel rahatl─▒k hissedersiniz.
(About Me)

8. Musa Yan─▒lmas─▒;
“Musa, her t├╝rden ka├ž hayvan─▒ gemisine ald─▒? Bu sorudaki yanl─▒┼č─▒ fark edenlerin say─▒s─▒ o kadar azd─▒r ki, ” Musa Yan─▒lsamas─▒” ad─▒ verilmi┼čtir.

Gemiye hayvanlar─▒ alan Musa de─čil, Nuh Peygamber’dir. Gemiye binen hayvanlar fikri, kutsal kitapla bir ba─člam yarat─▒r ve Musa o ba─člamda anormal de─čildir. Olumlu anlamda onu beklemediniz ama ad─▒n─▒n an─▒lmas─▒ ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ olmad─▒.

Bili┼čsel rahatl─▒kta oldu─ču gibi bu Musa ve gemi aras─▒nda ├ža─čr─▒┼č─▒msal tutarl─▒l─▒k saptay─▒p, soruyu hemen kabul ettiniz. Bu c├╝mlede Musa yerine George Bush olsayd─▒ kabul edemezdiniz.

C. H─▒zl─▒ ve Yava┼č D├╝┼č├╝nme: Sonu├žlara Atlama

9. Hale Etkisi;
Ba┼čkan’─▒n politikalar─▒n─▒ be─čeniyorsan─▒z, muhtemelen sesini ve d─▒┼č g├Âr├╝n├╝┼č├╝n├╝ de be─čeniyorsunuzdur. Bir ki┼činin g├Âzlemleyemedi─činiz ┼čeyler dahil her ┼čeyini be─čenme (veya be─čenmeme) e─čilimi “Hale Etkisi” olarak bilinir. “Hale Etkisi” insanlara ve durumlara bak─▒┼č a├ž─▒m─▒z─▒ bi├žimlendirmekte ├Ânemli rol oynayan yayg─▒n bir ├Ânyarg─▒y─▒ ifade etmek i├žin kullan─▒l─▒r. 1. Sistemin ├╝retti─či d├╝nya tasvirini basitle┼čtirmenin ve daha tutarl─▒ bir hale getirmenin yollar─▒ndan biridir.

(├ľr: Bir partide Joan ad─▒nda bir kad─▒nla tan─▒┼č─▒yor ve onu konu┼čkan, cana yak─▒n buluyorsunuz. Sonra bir hay─▒r i┼čine katk─▒da bulunabilecek insanlar aras─▒nda onun ad─▒ ge├žiyor. Joan’─▒n c├Âmertli─či hakk─▒nda ne biliyoruz? do─čru yan─▒t:  hemen hemen hi├žbir ┼čey ├ž├╝nk├╝ sosyal ortamlarda ho┼č davranan insanlar─▒n ayn─▒ zamanda hay─▒r i┼člerine c├Âmert├že ba─č─▒┼čta bulundu─čunuza inanman─▒z i├žin pek az neden vard─▒r. Ama siz Joan’─▒ be─čeniyorsunuz ve onu d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝n├╝zde be─čenme duygusunu geri kazanacaks─▒n─▒z. Ayn─▒ zamanda c├Âmertli─či ve c├Âmert insanlar─▒ da be─čeniyorsunuz. ├ça─čr─▒┼č─▒m yoluyla, art─▒k Joan’─▒n c├Âmert oldu─čuna inanmaya e─čilimlisiniz. C├Âmert oldu─čuna inand─▒─č─▒n─▒z i├žin de, muhtemelen ┼čimdi Joan’─▒ daha ├žok be─čeniyorsunuz, ├ž├╝nk├╝ sevimli ├Âzelliklerine c├Âmertli─či de eklemi┼č bulunuyorsunuz.)

10. Temel De─čerlendirme;
Temeldeki bir yo─čunluk ├Âl├že─či, farkl─▒ boyutlar ├╝zerinden e┼čle┼čtirmeye olanak veriyor. Su├žlar renk olsayd─▒, cinayet h─▒rs─▒zl─▒ktan daha koyu bir renk olurdu. M├╝zik ┼čeklinde ifade edilseydi kitle katliam─▒ otopark cezas─▒na g├Âre daha sert bir m├╝zikle e┼čle┼čirdi.
(├ľr: Sinemada kullan─▒lan bir teknik.)

11. Ard─▒┼č─▒k Sorular─▒n ├ľnemi;
A. Bug├╝nlerde ne kadar mutlusunuz?
Ge├žen ay ka├ž ki┼čiyle ├ž─▒kt─▒n─▒z?

B. Ge├žen ay ka├ž ki┼čiyle ├ž─▒kt─▒n─▒z?
Bug├╝nlerde ne kadar mutlusunuz?

B’deki s─▒ralamayla ├ž─▒k─▒lan ki┼čilerin say─▒s─▒ ile bildirilen mutluluk aras─▒ndaki ilinti y├╝ksek. Sebebi romantik ya┼čamlar─▒n─▒ d├╝┼č├╝nmeleri istendi─činde duygusal bir tepki g├Âstermeleridir. Bir├žok ki┼čiyle ├ž─▒km─▒┼č ├Â─črencilere hayatlar─▒n─▒n mutlu bir yan─▒, kimseyle ├ž─▒kmayanlara ise yaln─▒zl─▒klar─▒ ve reddedildikleri hat─▒rlat─▒l─▒yordu. Genel mutluluk hakk─▒ndaki soru geldi─činde, ├ž─▒kmayla ilgili sorunun uyand─▒rd─▒─č─▒ duygu hen├╝z herkesin akl─▒ndayd─▒, bu nedenle 2. sorunun cevab─▒n─▒ etkiliyordu.

D. H─▒zl─▒ ve Yava┼č D├╝┼č├╝nme: ├ç─▒palama Etkisi

12. Çıpalama;
Al─▒c─▒ ile sat─▒c─▒ aras─▒ndaki tek mesele fiyat oldu─čunda ilk hamleyi yapmak avantaj sa─člar.

Ba┼člang─▒├ž ├ž─▒pas─▒n─▒n sonu├ž ├╝zerinde b├╝y├╝k etkisi vard─▒r. M├╝zakere derslerinde kar┼č─▒ taraf─▒n fahi┼č bir teklifte bulundu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yorlarsa ayn─▒ ├Âl├ž├╝de a┼č─▒r─▒ bir kar┼č─▒ teklif yerine a├ž─▒k├ža o rakam varken g├Âr├╝┼čmeyi s├╝rd├╝rmeyeceklerini belirtmelerini ├Â─č├╝tlerdim.

(├ľr: Sioux City’de s├╝permarket m├╝┼čterileri Campbell haz─▒r ├žorbas─▒n─▒n normal fiyattan %10 indirimli bir promosyonuyla kar┼č─▒la┼čt─▒lar. Baz─▒ g├╝nlerde tabelada K─░┼×─░ BA┼×INA 12 KUTUYLA SINIRLIDIR, baz─▒ g├╝nlerdeyse K─░┼×─░ BA┼×INA SINIR YOKTUR yaz─▒yordu. M├╝┼čteriler s─▒n─▒r konulan g├╝nlerde, s─▒n─▒r─▒n kald─▒r─▒ld─▒─č─▒ g├╝nlerdekinin iki kat─▒ kadar ortalama 7 kutu ald─▒lar.)

13. Bulunabilirlik ve Duygulan─▒m
Fel├žler t├╝m kazalar─▒n toplam─▒ndan neredeyse iki kat daha fazla ├Âl├╝me neden oluyor ama insanlar─▒n %80’i kaza sonucu ├Âl├╝m├╝ daha olas─▒ buldu

Kas─▒rgalar ast─▒mdan daha s─▒k ├Âl├╝me neden oluyormu┼č gibi g├Âr├╝nd├╝ ama ast─▒m 20 kat daha fazla ├Âl├╝me yol a├ž─▒yor. Y─▒ld─▒r─▒m ├žarpmas─▒ndan ├Âl├╝m asl─▒nda g─▒da zehirlenmesi nedeniyle ├Âl├╝mden daha az olas─▒ bulundu ger├žekte 52 kat daha s─▒k g├Âr├╝l├╝yor.

├ç├╝nk├╝ s─▒ra d─▒┼č─▒ olaylar orant─▒s─▒z ┼čekilde dikkat ├žekiyor ve medya bunlar─▒ haberle┼čtiriyor. Maruz kald─▒─č─▒m─▒z mesajlar─▒n yayg─▒nl─▒─č─▒ ve duygusal yo─čunlu─ču olaylar─▒n s─▒kl─▒─č─▒yla ilgili beklentilerimizi ├žarp─▒t─▒yor.

14. Duygusal Kuyruk, Rasyonel K├Âpe─či Sallar;
─░nsanlar riskli olduklar─▒na inand─▒klar─▒ teknoloji ve maddelerde pek yarar g├Ârmez veya yarar g├Ârd├╝klerinin riskli oldu─čuna inanmazlar.

├ľrnek: Ara┼čt─▒rmac─▒lar kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n baz─▒lar─▒na teknolojinin yarar─▒n─▒, baz─▒lar─▒na da d├╝┼č├╝k risklerini vurgulayan arg├╝manlar okutturdu. Bir teknolojinin yararlar─▒n─▒ ├Âven bir mesaj alan ki┼čiler, riskleri hakk─▒ndaki inan├žlar─▒n─▒ da de─či┼čtirdiler. Art─▒k eskisinden daha ├žok be─čendi─či bir teknolojiyi ayn─▒ zamanda daha az riskli olarak alg─▒lad─▒lar.

Rasyonel Kan─▒tlar

15. Say─▒lar ─░kna Edebilir Mi?
─░statistiksel olgular ├Â─čretilen ki┼čiler, duyduklar─▒n─▒ arkada┼člar─▒na anlatacak kadar etkilenebilirler ama bu d├╝nya anlay─▒┼člar─▒n─▒n ger├žekten de─či┼čti─či anlam─▒na gelmez.

─░kna edici nedensel istatistikler bile, ki┼čisel deneyimlerden kaynaklanan ya da uzun s├╝redir beslenen inan├žlar─▒ de─či┼čtirmeyecektir. Fakat m├╝nferit ya┼čan─▒lan olaylar─▒n da g├╝├žl├╝ bir etkisi vard─▒r. Bu sebeple ┼čahs─▒na y├Ânelik sorular─▒n ki┼čili─či etkilemesinin sebebi de budur.

Bir ┼čeyi kendi davran─▒┼č─▒n─▒zda s├╝rprizler g├Ârerek ├Â─črenmeniz, genel olarak insanlar hakk─▒nda ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ olgular duyarak ├Â─črenmenizden daha olas─▒d─▒r.

(├ľr: Siyaset├žiler hedef kitleye ula┼čmak i├žin insanlar─▒n ├Ân├╝ne koydu─ču rol modellerle bunu ama├žlam─▒┼čt─▒r. Bir kitleyi bir ki┼či ├╝zerinden anlatmak daha anla┼č─▒l─▒r gelir. Buradaki temsiliyet ve empati, duygular─▒n ge├ži┼čini kolayla┼čt─▒racakt─▒r.)

16. Deneyim
Sezgi deneyimdir. D├╝zenlilik oldu─ču s├╝rece de g├╝venilirdir.
Gereken deneyim ise eylemlerle sonu├žlar─▒ aras─▒nda uzun bir s├╝re yoksa elde edilebilir. Sonu├žlar─▒ uzun s├╝rede ger├žekle┼čen eylemlerin kontrol edilmesi veya kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒lmas─▒ ├žok zordur bu sebeple deneyim zor olu┼čur.

17. ├ľl├╝m ├ľncesi Tekni─či;
Karar al─▒nmas─▒ planlanan oturumdaki konu┼čmada: “Farz edin ki gelecek y─▒llardan birindeyiz. Plan─▒ ┼ču anki haliyle hayata ge├žirmi┼čiz. Sonu├ž felaket olmu┼č. L├╝tfen 5 dakikan─▒z─▒ ay─▒r─▒p o felaketin k─▒sa ├Âyk├╝s├╝n├╝ yaz─▒n.

“Bu tekni─čin iki avantaj─▒ vard─▒r:
1. Karar verilmi┼č gibi g├Âr├╝ld├╝─č├╝ anda grup d├╝┼č├╝ncesini alt eder ve hayal g├╝c├╝n├╝ serbest b─▒rak─▒r.
2. Ku┼čkular─▒ me┼čru k─▒lar. Daha ├Ânce dikkate almad─▒klar─▒ olas─▒ tehditleri aramaya te┼čvik eder.

Piyango Bileti

18. Neden Piyango Bileti Al─▒yoruz?
─░nsanlar piyango biletini kazanma ihtimali oldu─ču i├žin oldu─čundan ├žok kazanma hayalini kurdurabilmesinden dolay─▒ al─▒rlar.

Duygusal olarak 0 ve 1 aras─▒ndaki fark 1 ve 2 aras─▒ndaki farktan daha fazlad─▒r.

Tersi bir durumda fakir bir insan─▒n ve zengin bir insan─▒n sigortaya bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ndaki farkl─▒l─▒k da ayn─▒ ┼čekildedir. 2’den 1’e d├╝┼čmenin korkusuyla 1’den 0’a d├╝┼čmenin korkusu bir de─čildir.

19. Kay─▒p ve Kazan├ž;
Birbirleriyle do─črudan kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒klar─▒nda ya da tart─▒ld─▒klar─▒nda, kay─▒plar kazan├žlardan daha b├╝y├╝kt├╝r.

Olumlu ve olumsuz beklenti ya da deneyimlerin g├╝c├╝ aras─▒ndaki bu asimetrinin evrensel bir tarihi vard─▒r: Tehditleri f─▒rsatlardan daha acil olarak g├Âren organizmalar─▒n hayatta kalma ve ├╝reme olas─▒l─▒─č─▒ daha y├╝ksektir.

(├ľr: Peki 1’den 2’ye ve 3’den 2’ye inmek aras─▒nda fark var m─▒ ? Birbirine e┼č korku ve sevin├ž mi ya┼čan─▒yor ?
A. Elinizde $1000 var ve se├ženekler;
%50 olas─▒l─▒kla $1000 kazanmak veya kesin olarak $500 kazanmak.
B. Elinizde $2000 var se├ženekler;
%50 olas─▒l─▒kla $1000 kaybetmek veya kesin olarak $500 kaybetmek
─░lk se├žimde, yan─▒t verenlerin b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču kesin olan─▒ tercih etti.
─░kinci se├žimde ise b├╝y├╝k ├žo─čunluk kumar oynamay─▒ tercih etti.)

M├╝lkiyet Etkisi

20. M├╝lkiyet Etkisi;
M├╝lkiyet etkisinde bir insan sahipse eldekinden vazge├žmenin ac─▒s─▒n─▒ g├Âze al─▒r. Sahip de─čilse elde etmenin zevkini g├Âz ├Ân├╝ne al─▒r. Kay─▒ptan ka├ž─▒nmaktan dolay─▒ bu de─čerler e┼čit de─čildir.

(├ľr: G├Âzde bir toplulu─čun verece─či kapal─▒ gi┼če konsere 200 liradan ald─▒─č─▒n─▒z normal bir bilet var elinizde. A├žg├Âzl├╝ bir hayrans─▒n─▒z ve bilet i├žin 500 liraya kadar para vermeye raz─▒ olurdunuz. ┼×imdi biletiniz elinizde ve internette daha zengin ve ├žaresiz hayranlar─▒n 2000 lira teklif ettiklerini ├Â─čreniyorsunuz satar m─▒yd─▒n─▒z? ├ço─ču hayran gibiyseniz satmazd─▒n─▒z. Bu m├╝lkiyet etkisidir.)

21. Negatifli─čin Hakimiyeti;
Beyin b├╝t├╝n├╝yle simgesel tehditlere bile h─▒zla tepki verir. Duygu y├╝kl├╝ s├Âzc├╝kler dikkat ├žeker ve k├Ât├╝ s├Âzc├╝kler (sava┼č, su├ž) mutlu s├Âzc├╝klerden (bar─▒┼č, sevgi) daha ├žabuk dikkat ├žeker.

Tek bir hamam b├Âce─či kirazlarla dolu bir kasenin ├žekicili─čini mahveder, ama bir kiraz hamam b├Âcekleriyle dolu bir kaseye hi├žbir ┼čey yapmaz. (H─▒zl─▒ ve Yava┼č D├╝┼č├╝nme)

Olumsuz, bir├žok a├ž─▒dan olumluya bask─▒n ├ž─▒kar ve kay─▒ptan ka├ž─▒nma da yayg─▒n bir olumsuzluk hakimiyetinin belirtilerinden biridir. “K├Ât├╝ iyiden g├╝├žl├╝d├╝r.”

E. H─▒zl─▒ ve Yava┼č D├╝┼č├╝nme: Nadir Olaylar

22. Ter├Âr Nas─▒l ─░┼čliyor?
─░srail’de otob├╝ste bombal─▒ sald─▒r─▒lar oldu─ču d├Ânemde ” k─▒rm─▒z─▒ ─▒┼č─▒kta bir otob├╝s├╝n yan─▒nda durmaktan ho┼članmad─▒─č─▒m─▒ ve ─▒┼č─▒k de─či┼čti─činde her zamankinden daha ├žabuk gaza bas─▒p gitti─čimi farkettim. Asl─▒na bak─▒l─▒rsa araba kazas─▒nda yaralanma olas─▒l─▒─č─▒m otob├╝s├╝n yan─▒nda durmaya oranla daha y├╝ksekti.

Beni harekete ge├žiren, an─▒n deneyimiydi: otob├╝se yak─▒n olmak bombalar─▒ d├╝┼č├╝nd├╝r├╝yordu ve bunlar tats─▒z d├╝┼č├╝ncelerdi. Ba┼čka bir ┼čey d├╝┼č├╝nmek istemedi─čim i├žin otob├╝slerden uzak duruyordum.”

Ter├Ârizm ├Âncelikle bulunabilirli─či tetikliyor. Medyan─▒n ilgisi ve s─▒k s─▒k s├Âz├╝n├╝n edilmesiyle s├╝rekli peki┼čtirilen gayet canl─▒ bir ├Âl├╝m ve hasar imgesi, ├Âzellikle de otob├╝s g├Âr├╝nt├╝s├╝ gibi belirli bir durumla ili┼čkilendirmi┼čse, epeyce eri┼čilebilir hale gelir.

Duygusal uyar─▒m ├ža─čr─▒┼č─▒msal, otomatik ve kontrol d─▒┼č─▒d─▒r. Koruyucu eylem i├žin bir d├╝rt├╝ ├╝retir. 2. Sistem belki bu bilgiyi bilir ama bu bilgi kendili─činden olu┼čan rahats─▒zl─▒─č─▒ ve ondan ka├ž─▒nma iste─čini ortadan kald─▒rmaz.

23. Piyango Nas─▒l ─░┼čliyor?
New York kentindeki pek ├žok ma─čazada piyango bileti sat─▒l─▒yor ve i┼čler iyi gidiyor. Y├╝ksek ├Âd├╝ll├╝ piyango psikolojisi, ter├Âr psikolojisine benzer.

B├╝y├╝k ├Âd├╝l├╝ kazanman─▒n nefes kesici olas─▒l─▒─č─▒ toplum i├žinde payla┼č─▒l─▒r, i┼čte ve evde yap─▒lan sohbetlerde peki┼čtirilir. Bilet almak hemen ho┼č hayallerle ├Âd├╝llendirilir; t─▒pk─▒ otob├╝sten uzak durman─▒n hemen korkudan kurtulmakla ├Âd├╝llendirilmesi gibi.

Her iki durumda da ger├žek olas─▒l─▒k ├Ânemsizdir; yaln─▒zca olabilirlik ├Ânem ta┼č─▒r.

24. Karar A─č─▒rl─▒─č─▒;
Say─▒ vermek y├╝zde vermekten her zaman daha etkilidir.

(├ľr: A. Mr. Jones benzeri hastalar─▒n, taburcu edilmelerinden sonra ilk birka├ž ay i├žinde ba┼čkalar─▒na kar┼č─▒ bir ┼čiddet eyleminde bulunma olas─▒l─▒klar─▒n─▒n %10 oldu─ču tahmin ediliyor.

B. Mr. Jones her 100 hastadan 10’unun, taburcu edilmelerinden sonra ilk birka├ž ay i├žinde ba┼čkalar─▒na kar┼č─▒ bir ┼čiddet eyleminde bulunduklar─▒ tahmin ediliyor.


S─▒kl─▒k format─▒n─▒ g├Âren profesyonellerin B durumundaki hastay─▒ taburcu etmeyi reddetme oran─▒ 2 kat fazla oldu. Daha canl─▒ tarif, ayn─▒ olas─▒l─▒k i├žin daha y├╝ksek bir karar a─č─▒rl─▒─č─▒ ├╝retir)

Se├ženekler

25. Maliyet Zarar De─čildir;
Sorun: Kredi kartlar─▒ benzin istasyonlar─▒ndan yap─▒lan al─▒┼čveri┼čler i├žin nakite g├Âre farkl─▒ fiyatland─▒rmalar─▒na kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒yorlard─▒ fakat istedikleri olmay─▒nca farkl─▒ bir stratejiye y├Ânlendiler.

├ç├Âz├╝m: Kredi kart─▒yla yap─▒lan al─▒┼čveri┼či ek ├╝cret olarak g├Âstermek de─čil, nakitle yap─▒lan al─▒┼čveri┼či indirim olarak adland─▒rmak. ├ç├╝nk├╝ insanlar indirimden vazge├žmeye ek ├╝cret ├Âdemekten daha haz─▒rd─▒rlar. Bu ikisi ekonomik a├ž─▒dan e┼č de─čer olsa da duygusal a├ž─▒dan e┼čde─čer de─čildir.

26. Deneyimin Unutulmazl─▒─č─▒;
An─▒lar─▒n yok edilmesi deneyimin de─čerini b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de yok eder.

Bu sebeple unutulmaz an─▒lar yaratmak, ya┼čad─▒─č─▒m─▒z deneyim ne kadar ├žileli olursa olsun k├Ât├╝ bir his ya┼čatmaz. Da─člar─▒ t─▒rmanmak veya ormanda y├╝r├╝y├╝┼č yapmak ger├žek zamanda ├žo─čunlukla eziyettir ama onlara de─čer kazand─▒ran ┼čey amaca ula┼čman─▒n hem ac─▒s─▒n─▒n hem de keyfinin unutulmaz olaca─č─▒na dair beklentidir.
(├ľr: Unutulmaz Turizm Deneyimi)

27. Do─čal Se├ženek;
Varsay─▒lan se├ženek do─čall─▒kla normal se├žim olarak alg─▒lan─▒r.

Normal se├žimden sapmak, daha uzun uzad─▒ya d├╝┼č├╝nmeyi gerektiren, daha fazla sorumluluk isteyen ve hi├žbir ┼čey yapmamaktansa pi┼čmanl─▒─ča yol a├žmas─▒ daha m├╝mk├╝n olan zarar verici bir eylemde bulunmakt─▒r.

Bunlar, ne yapaca─č─▒ndan emin olmayan birinin karar─▒na rehberlik edebilecek g├╝├žl├╝ etmenlerdir. (├ľr: SMS iptalinin size b─▒rak─▒lmas─▒)

H─▒zl─▒ ve Yava┼č D├╝┼č├╝n├Âe

2 Responses

Bir cevap yaz─▒n

E-posta hesab─▒n─▒z yay─▒mlanmayacak. Gerekli alanlar * ile i┼čaretlenmi┼člerdir